Θέμα 1 Τι είναι η Κοινωνική Επιχείρηση και πώς να δημιουργήσετε μια

Μια κοινωνική επιχείρηση είναι ένας φορέας της κοινωνικής οικονομίας, του οποίου ο κύριος στόχος είναι να έχει κοινωνικό αντίκτυπο αντί να έχει κέρδος για τους ιδιοκτήτες ή τους ενδιαφερομένους της. Λειτουργεί παρέχοντας αγαθά και υπηρεσίες για την αγορά με πρωτοποριακό και καινοτόμο τρόπο και χρησιμοποιεί τα κέρδη της κυρίως για την επίτευξη κοινωνικών στόχων. Η διαχείρισή της γίνεται με ανοιχτό και υπεύθυνο τρόπο και, ειδικότερα, περιλαμβάνει υπαλλήλους, καταναλωτές και ενδιαφερόμενους που επηρεάζονται από τις εμπορικές της δραστηριότητες. Ο ορισμός της Πρωτοβουλίας για τις Κοινωνικές Επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενσωματώνει τρεις βασικές διαστάσεις μιας κοινωνικής επιχείρησης που αναπτύχθηκαν και βελτιώθηκαν την τελευταία περίπου δεκαετία μέσα από ένα σύνολο ευρωπαϊκής βιβλιογραφίας ακαδημαϊκού χαρακτήρα και χάραξης πολιτικής:

■ Η επιχειρηματική διάσταση, δηλαδή η δέσμευση για τη συνεχή οικονομική δραστηριότητα, η οποία διακρίνει τις κοινωνικές επιχειρήσεις από τους παραδοσιακούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς / τις οντότητες κοινωνικής οικονομίας που επιδιώκουν έναν κοινωνικό στόχο και παράγουν κάποια μορφή αυτοχρηματοδότησης, αλλά δεν ασχολούνται απαραιτήτως με την τακτική εμπορική δραστηριότητα.

■ Η κοινωνική διάσταση, δηλαδή ένας πρωταρχικός και σαφής κοινωνικός σκοπός, που διακρίνει τις κοινωνικές επιχειρήσεις από τις συνήθεις (κερδοσκοπικές) επιχειρήσεις.

■ Η διάσταση διακυβέρνησης, δηλαδή η ύπαρξη μηχανισμών για να «κλειδώσουν» οι κοινωνικοί στόχοι του οργανισμού. Η διοικητική διάσταση, επομένως, διακρίνει ακόμη πιο δραστικά τις κοινωνικές επιχειρήσεις από τις συνήθεις επιχειρήσεις και τους παραδοσιακούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς / οντότητες κοινωνικής οικονομίας.

Σχήμα 1Οι τρεις διαστάσεις των κοινωνικών επιχειρήσεων (Wilkinson 2015)

Τα ακόλουθα βασικά κριτήρια καθορίστηκαν από τις τρεις διαστάσεις στην παραπάνω εικόνα και αντικατοπτρίζουν τις ελάχιστες προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί ένας οργανισμός προκειμένου να κατηγοριοποιηθεί ως κοινωνική επιχείρηση, σύμφωνα με τον ορισμό της ΕΕ:

■ Ο οργανισμός πρέπει να ασκεί οικονομική δραστηριότητα: αυτό σημαίνει ότι πρέπει να συμμετέχει σε μια συνεχή δραστηριότητα παραγωγής και/ή ανταλλαγής αγαθών και/ή υπηρεσιών.

■ Πρέπει να επιδιώκει έναν ρητό και πρωταρχικό κοινωνικό στόχο: κοινωνικός στόχος είναι αυτός που ωφελεί την κοινωνία – για τον οποίο ο κοινωνικός ή κοινωνιακός στόχος του κοινού καλού είναι ο λόγος της εμπορικής δραστηριότητας, συχνά με τη μορφή υψηλού επιπέδου κοινωνικής καινοτομίας.

■ Πρέπει να έχει όρια στη διανομή των κερδών και/ή των περιουσιακών στοιχείων: σκοπός αυτών των ορίων είναι να δοθεί προτεραιότητα στον κοινωνικό στόχο έναντι της κερδοσκοπίας – τα κέρδη επανεπενδύονται κυρίως για την επίτευξη κοινωνικών στόχων.

■ Πρέπει να είναι ανεξάρτητη, δηλαδή να είναι οργανωτικά αυτόνομη από το κράτος και άλλους παραδοσιακούς κερδοσκοπικούς οργανισμούς.

 ■ Πρέπει να έχει περιεκτική διακυβέρνηση, δηλαδή να αντικατοπτρίζει την αποστολή της επιχείρησης χρησιμοποιώντας συμμετοχικές και/ή δημοκρατικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και/ή εστιάζοντας στην κοινωνική δικαιοσύνη.